تبیین شناختی مسئله شر: نقش علوم شناختی در غنی‌سازی گفت‌وگوی فلسفی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
عیسی محمدی نیا
استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.30497/prr.2026.248991.2043
چکیده
در مسئله شر، به عنوان یک چالش هنجاری بنیادین در فلسفه دین، استدلال می‌شود که وجود شرور در جهانی که خدای قادر مطلق و خیرخواه محض آن را آفریده تناقض‌آمیز است. با اتخاذ رویکردی میان‌رشته‌ای، در این مقاله به بررسی ظرفیت‌های علوم شناختی در تبیین روان‌شناختی مسئله شر می‌پردازم. پرسش محوری پژوهش حاضر این است که علوم شناختی چگونه می‌توانند به درک ما از نحوۀ شکل‌گیری و تداوم مسئله شر در ذهن انسان کمک کنند، و چه نسبتی بین این تبیین روان‌شناختی و پاسخ فلسفی به چالش هنجاری شر وجود دارد. یافته‌های پژوهش که در قالب یک «تبیین چهارسطحی» نظام‌مند -شامل سطوح معماری شناختی بنیادین، پویایی تعامل مکانیسم‌ها، کارکرد روان‌شناختی تئودیسه‌ها، و تفاوت‌های فردی- ارائه می‌شود، نشان می‌دهد که علوم شناختی از طریق شناسایی و تحلیل مکانیسم‌های شناختی‑عاطفی زیربنایی، شامل قوه عاملیت فوق‌حساس، نظریه ذهن، سیستم همدلی عاطفی، و سوگیری‌های شناختی (مانند انگاره جهان عادل و علت‌یابی پس‌رویداد)، قادر به ارائه تبیینی جامع از فرآیند «مسئله‌شدن» شر هستند. این تبیین همچنین مشخص می‌سازد که احساس تناقض‌آمیز نسبت به شر برآیند تعامل پیچیده این مکانیسم‌ها در معماری ذهن انسان است. تمایز بین جذابیت روان‌شناختی و اعتبار فلسفی تئودیسه‌ها از جمله دستاوردهای مهم این پژوهش است که افق جدیدی در نقد و ارزیابی استدلال‌های فلسفی می‌گشاید. همچنین می‌توان گفت علوم شناختی با ایفای نقش پل ارتباطی بین عرصه توصیف و توجیه، امکان غنی‌سازی گفت‌وگوی فلسفی درباره شر را فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
مسئله شر
علوم شناختی
چالش هنجاری
تبیین روان‌شناختی
تئودیسه
موضوعات

عنوان مقاله English

Cognitive Explanation of the Problem of Evil: The Role of Cognitive Science in Enriching the Philosophical Dialogue

نویسنده English

Eisa Mohammadinia
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده English

The problem of evil, as a fundamental normative challenge in the philosophy of religion, argues that the existence of evils in a world created by an omnipotent, omniscient, and wholly benevolent God is paradoxical. This paper adopts an interdisciplinary approach to explore the capacities of cognitive science in providing a psychological explanation of the problem of evil. The central research question is: how can cognitive science enhance our understanding of the formation and persistence of the problem of evil in the human mind, and what is the relationship between this psychological explanation and the philosophical response to the normative challenge of evil? The findings, presented through a systematic "four-level explanation," demonstrate that cognitive science—by identifying and analyzing underlying cognitive-affective mechanisms such as the Hyperactive Agency Detection Device (HADD), Theory of Mind (ToM), the affective empathy system, and cognitive biases (e.g., the Just-World Hypothesis and Hindsight Bias)—can offer a comprehensive account of the process through which evil becomes a "problem." This four-level analysis—encompassing the levels of basic cognitive architecture, the dynamic interaction of mechanisms, the psychological function of theodicies, and individual differences—reveals that the paradoxical perception of evil results from the complex interplay of these mechanisms within the architecture of the human mind. Distinguishing between the psychological appeal and the philosophical validity of theodicies is a key achievement of this research, opening new horizons for critiquing and evaluating philosophical arguments. Consequently, cognitive science, by serving as a bridge between the realms of description and justification, enriches the philosophical dialogue on evil.

کلیدواژه‌ها English

problem of evil
cognitive science
normative challenge
psychological explanation
theodicy
پلانتینگا، آلوین. 1395. خدا، آزادی و شر. ترجمه محمود یوسف‌ثانی و ابراهیم سلطانی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
ملاصدرا. ۱۳۸۰. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج. 7. قم: منشورات مصطفوی.
ملکیان، مصطفی. 1382. راهی به رهایی: تأملاتی در باب اختیار، اخلاق و معنویت. تهران: نگاه معاصر.
هیک، جان. 1386. فلسفه دین. ترجمه بهزاد سالکی. تهران: الهام.
Augustine. 1993. On Free Choice of the Will. Translated by T. Williams. Indianapolis: Hackett Publishing.
Barrett, Justin. L. 2004. Why Would Anyone Believe in God? Walnut Creek, CA: AltaMira Press.
Bloom, Paul. 2013. Just Babies: The Origins of Good and Evil. New York: Crown Publishers.
Damasio, Antonio. R. 1994. Descartes' Error: Emotion, Reason, and the Human Brain. New York: Putnam Publishing.
Decety, Jean., and Philip L. Jackson. 2004. "The Functional Architecture of Human Empathy." Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews 3, no. 2: 71–100.
De Cruz, Helen., and Johan De Smedt. 2015. A Natural History of Natural Theology: The Cognitive Science of Theology and Philosophy of Religion. Cambridge, MA: MIT Press.
Gray, Kurt., and Daniel M. Wegner. 2010. "Blaming God for Our Pain: Human Suffering and the Divine Mind." Personality and Social Psychology Review 14, no. 1: 7–16. https://doi.org/10.1177/1088868309350299
Greene, Joshua. D., R. Brian Sommerville, Lydia E. Nystrom, John M. Darley, and Jonathan D. Cohen. 2001. "An fMRI Investigation of Emotional Engagement in Moral Judgment." Science 293, no. 5537: 2105–2108. https://doi.org/10.1126/science.1062872
Hafer, Carolin. L., and Laurent Bègue. 2005. "Experimental Research on Just-World Theory: Problems, Developments, and Future Challenges." Psychological Bulletin 131, no. 1: 128–167.
Haidt, Jonathan. 2006. The Happiness Hypothesis: Finding Modern Truth in Ancient Wisdom. New York: Basic Books.
Haidt, Jonathan. 2012. The Righteous Mind: Why Good People Are Divided by Politics and Religion. New York: Pantheon Books.
Hamlin, J. Kiley., Karen Wynn, and Paul Bloom. 2007. "Social Evaluation by Preverbal Infants." Nature 450, no. 7169: 557–559. https://doi.org/10.1038/nature06288
Hasker, William. 2008. The Triumph of God over Evil: Theodicy for a World of Suffering. Downers Grove, IL: InterVarsity Press.
Hick, John. 1966. Evil and the God of Love. London: Palgrave Macmillan.
Hume, David. 2007. A Treatise of Human Nature. Oxford: Oxford University Press.
James, William. 1902. The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature. New York: Longmans, Green, and Co.
Lerner, Melvin. J. 1980. The Belief in a Just World: A Fundamental Delusion. New York: Plenum Press.
Lewis, Clive Staples. 1947. Miracles: A Preliminary Study. London: Geoffrey Bles.
Nagel, Thomas. 1974. "What Is It Like to Be a Bat?" The Philosophical Review 83, no. 4: 435–450.
Ochsner, Kevin N., and James J. Gross. 2005. "The Cognitive Control of Emotion." Trends in Cognitive Sciences 9, no. 5: 242–249.
Passerini, Edoardo. 2019. Cognitive Science and Its Limits: What We Can and Cannot Know About the Mind. London: Routledge.
Plantinga, Alvin. 2000. Warranted Christian Belief. Oxford: Oxford University Press.
Premack, David., and Guy Woodruff. 1978. "Does the Chimpanzee Have a Theory of Mind?" Behavioral and Brain Sciences 1, no. 4: 515–526.
Ricoeur, Paul. 1967. The Symbolism of Evil. Translated by E. Buchanan. Boston: Beacon Press.
Rowe, William. L. 1979. "The Problem of Evil and Some Varieties of Atheism." American Philosophical Quarterly 16, no. 4: 335–341.
Roese, Neal. J., and Vohs, Kathlenn D. 2012. "Hindsight Bias." Perspectives on Psychological Science 7, no. 5: 411–426.
Ruczaj, Stanisław. 2025. Representing God as a Moral Agent: Cognitive Roots of the Problem of Evil and a Challenge to Classical Theists. International Journal for Philosophy of Religion 98: 223–241. https://doi.org/10.1007/s11153-025-09972-2
Singer, Tania., Ben Seymour, John P. O’Doherty, Holger Kaube, Raymond J. Dolan, and Christopher D. Frith. 2004. "Empathy for Pain Involves the Affective but not Sensory Components of Pain." Science 303, no. 5661: 1157–1162. https://doi.org/10.1126/science.1093535
Salmon, Merrilee. H. 2007. Introduction to Logic and Critical Thinking. Belmont, CA: Wadsworth.
   
پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 خرداد 1405