تبیین براهین یگانگی خدا در فلسفۀ اسپینوزا و بازسازی برهان اخلاق

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
حسین صابری ورزنه
استادیار گروه فلسفۀ دین، ادیان و عرفان، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
10.30497/prr.2025.246095.1907
چکیده
فلسفۀ اسپینوزا را می‌توان جزء فلسفه‌های خداباور دسته‌بندی کرد، به این معنا که به وجود خدا باور دارد و آن را یگانه نیز می‌داند. البته تصوری که از خدا به دست می‌دهد، لزوماً همان تصوری نیست که متألهان و فیلسوفان در سنت الهیاتی ادیان ابراهیمی، عمدتاً از خدا به دست داده‌اند. اسپینوزا در آثار مختلف خود براهینی برای اثبات یگانگی خدا یا جوهر الهی به دست می‌دهد. در این مقاله تلاش کرده‌ایم تا با روش توصیفی-تحلیلی این براهین را مطرح ساخته و تبیین کنیم. عمدۀ این براهین مبتنی بر کمال مطلق و وجوب وجود هستند، البته برخی از آنها نافی کثرت جواهر نیستند و صرفاً جوهر الهی را واحد می‌دانند، ولی برخی دیگر، درصدد اثبات جوهر الهی به عنوان تنها جوهر موجود و تصورپذیر هستند. همچنین نشان داده‌ایم که برهان کتاب اخلاق اگر به صورت مرسومش تقریر گردد، تام نخواهد بود. از این جهت، با تکیه بر مفهوم نامتناهی مطلق و نامتناهی در نوع خود، تلاش کرده‌ایم که صورتی معقول‌تر از آن به دست دهیم. در تقریر عمدۀ براهین، رجوعی به پیشینۀ آنها در میان متفکران قرون وسطای یهودی-مسیحی-اسلامی نیز داشته‌ایم.
کلیدواژه‌ها
اسپینوزا
یگانگی خدا
جوهر
واجب الوجود
موضوعات

عنوان مقاله English

Explanation of Spinoza’s Arguments for the Unity of God and Reconstruction of Ethics’ Proof

نویسنده English

Hosein Saberi Varzaneh
Assistant Professor, Department of Philosophy of Religion, Religions and Mysticism, College of Farabi, University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

Spinoza’s philosophy may be classified among the forms of philosophical theism, in the sense that it affirms the existence of God and regards God as absolutely one. However, the conception of God that Spinoza offers is by no means identical with that of the theologians and philosophers in the classical Abrahamic tradition. Throughout his works, Spinoza presents several arguments to demonstrate the unity of God or the divine substance. In this paper, using a descriptive-analytical method, we present and explicate these arguments. Most of them are grounded in the notions of “absolute perfection” and “necessity of existence”. Some of these arguments do not deny a plurality of substances and merely affirm the unity of the divine substance, whereas others aim to prove that the divine substance is the only existing and conceivable substance—that is, strict substance monism. We also argue that Spinoza’s proof of God in the Ethics, if formulated in its conventional manner, is not conclusive. Therefore, by appealing to the distinction between “absolute infinity” and “infinity of a kind”, we propose a more coherent reconstruction of that proof. In expounding the major arguments, we also trace their conceptual antecedents among medieval Jewish, Christian, and Islamic philosophers.

کلیدواژه‌ها English

Spinoza
God
unity
substance
infinite
Necessary Being
کتاب مقدس.
ابن میمون، موسی. بی تا. دلالة الحائرین. به تحقیق حسین آتای. قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه.
اسپینوزا، باروخ. 1376. اخلاق. ترجمۀ محسن جهانگیری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حسامی‌فر، عبدالرزاق .1385. «براهین اثبات وجود خدا در اسپینوزا». پژوهشنامۀ فلسفۀ دین  4(2): 89-117.
حسامی‌فر، عبدالرزاق، و سیدمسعود سیف .1395. «ذات خدا و تمایز صفات او در فلسفه اسپینوزا». فلسفه دین  13(1): 1-22.
حلی، حسن بن یوسف .1422ه.ق. کشف المراد. به تصحیح حسن حسن‌زاده. قم: موسسه النشر الاسلامی.
دکارت، رنه .1385. تأملات در فلسفۀ اولی. ترجمۀ احمد احمدی. تهران: انتشارات سمت.
شایان‌فر، شهناز، و محمد سعیدی‌مهر .1388. «تعالی و حلول در فلسفۀ اسپینوزا». اندیشۀ دینی  9(31): 31-58.
طالب‌زاده، حمید، و حسین صابری .1393. «نقدهای اسپینوزا بر انسان‌وارانگاری خدا». فلسفه  12(2): 73-89.
میرداماد، محمدباقر .1427ه.ق. تقویم الإیمان و شرحه کشف الحقائق. به تحقیق علی اوجبی. تهران: میراث مکتوب.
The Holy Bible.
Allison, Henry. 1987. Benedict de Spinoza: An Introduction. Yale University Press.
Aquinas, Thomas. 2014. Summa Theologiae. Trans by the Fathers of the Dominican Province. Catholic Way.
Aristotle. 1984. The Complete Works. Vol I & II. Trans by Jonathan Barnes. Princeton.
Augustine. 2011. The Trinity. Trans by Edmund Hill. New City Press.
Basile, P. F. 2012. “Russell on Spinoza’s Substance Monism.” Metaphysics 13(1): 27-41.
Bennett, Jonathan. 1984. A Study of Spinoza's Ethics; Indianapolis.
Bennett, Jonathan. 1996. “Spinoza’s Metaphysics.” In The Cambridge Companion to Spinoza, edited by D. Garrett. Cambridge.
Carierro, John. 2002. “Monism in Spinoza.” In Spinoza: Metaphysical Themes, edited by Koistinen & Biro. Oxford.
Charlton, William. 1981. “Spinoza's Monism.” The Philosophical Review 90(4): 503-529.
Curley, Edwin. 1988. Behind the Geometrical Method. Princeton University Press.
Delahunty, R. G. 1985. Spinoza. Routledge.
Della Rocca, Michael. 2002. “Spinoza’s Substance Monism.” In Spinoza: Metaphysical Themes, edited by koistinen & Biro. Oxford.
Descartes, Rene. 1984. The Philosophical Writings of Descartes (CSM1). Vol 1. Trans by Cottingham & Stoothoff & Murdoch. Cambridge.
Descartes, Rene. 1985. The Philosophical Writings of Descartes (CSM2). Vol. 2. Trans by Cottingham & Stoothoff & Murdoch. Cambridge.
Donagan, Alan. 1980. “Spinoza’s Dualism.” In The Philosophy of Baruch Spinoza, edited by R. Kennington. Washington.
Garrett, Don. 1990. “Ethics: Ip5.” In Central Themes in Early Modern Philosophy, edited by Cover and Kulstad. Hackett.
Gilson, Etienne. 2018. John duns Scotus. Trans by Games Colbert. T&T Clark.
Gueroult, Martial. 1968. Spinoza I. Dieu. Aubier-Montaigne.
Gullan-Whur, Margaret. 2000. Within Reason: A Life of Spinoza. Jonathan Cape Publishing.
Kirk, G. S, J. E Raven, & M. Schofield. 1990. The Presocratic Philosophers. Cambridge.
Kulstadm, Mark. 1996. “Spinoza's Demonstration of Monism, A New Line of Defense.” History of Philosophy Quarterly 13(3): 299-316.
Laerkem Mognes. 2011. “Spinoza’s Monism? What Monism?”. In Spinoza on Monism, edited by Philip Goff. Palgrave Macmillan.
Leibniz, G. W. 1989. Philosophical Papers and Letters. Trans by Leroy Loemker. Boston.
Mason, Richard. 1997. The God of Spinoza. Cambridge.
Melamed, Yitzhak. 2011. “Why Spinoza is not an Eleatic Monist (or Why Diversity Exists).” In Spinoza on Monism, edited by P. Goff. Palgrave.
Nadler, Steven. 2006. Spinoza’s Ethics: An Introduction. Cambridge.
Newlands, Samuel. 2010. “Another Kind of Spinozistic Monism.” Nous 44(3): 469-502.
Pollok, Frederick. 1966. Spinoza: His Life and Philosophy. New York.
Spinoza, Benedict. 1985. The Collected Works of Spinoza. Vol. 1. Translated by Edwin Curley. Princeton.
Spinoza, Benedict. 2002. Complete Works. Trans by Samuel Shirley. Cambridge.
Wolfson, Harry. 1934. The Philosophy of Spinoza. 2 Vols. Harvard.
Zac, Sylvian. 1991. “On the Idea of Creation in Spinoza’s Philosophy.” In God and Nature: Spinoza’s Metaphysics, edited by Y. Yovel. Vol 1. Leiden.