گفتگوی توافقی یا دیالکتیک هرمنوتیکال میان عقل و دین «دیدگاهی نو در نسبت میان عقل و دین»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
جهانگیر مسعودی
دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.30497/prr.2016.1765
چکیده
در بحث پردامنۀ «عقل و نقل»، که گاه با عناوین دیگری چون «عقل و وحی» یا «عقل و دین» نیز از آن یاد می‌شود، چهار نظریۀ معروف با یکدیگر رقابت می‌کنند: اصالت عقل، اصالت نقل، تقدم عقل، تقدم نقل. در این جستار، ضمن تشریح محل نزاع و و دیدگاه هر یک از قائلان به چهار نظریۀ مذکور، استدلال شده است که هیچ یک از آنها قابل دفاع نیست و باید در پی نظریه‌ای بدیل بود. نگارنده نظریه‌ای را با عنوان رویکرد گفتگویی و توافقی میان عقل و نقل یا، به تعبیری فنی‌تر، دیالکتیک هرمنوتیکال عقل و نقل طرح کرده است و به کمک برخی مبانی هرمنوتیک فلسفی به تبیین آن پرداخته است. این دیدگاه از نواقص چهار دیدگاه یادشده خالی است. به عقیدۀ نگارنده، دیدگاه مطرح‌شده در سلوک فکری فیلسوفان صدرایی و از همه مشخص‌تر در ملاصدرا دارای سابقه و پیشینه است، هرچند نه با این عنوان و آوازه.
کلیدواژه‌ها
عقل و نقل
تقدم عقل
تقدم نقل
اصالت عقل
اصالت نقل
هرمنوتیک فلسفی
دیالکتیک هرمنوتیکال عقل و دین

عنوان مقاله English

The Hermeneutic Dialectical between Reason and Religion: A New Approach to Their Relation

نویسنده English

Jahangir Masoudi
Associate Professor at the Department of Islamic Philosophy and Hikmah, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

There are four main theories concerning the explanation of the relation between “reason and religion” including rationalism, traditionalism, primacy of reason, and primacy of revelation. In this article, after a review of these theories, I shall argue that none of them is satisfactory and thus, we should look for an alternative theory. I suggest that the dialectical hermeneutical approach to the relation between reason and religion can be such a satisfactory theory which avoids the difficulties with the aforementioned theories. I shall explain the theory by means of some philosophical hermeneutical foundations and show how it is rooted in the views of Mulla Sadra and his followers.

کلیدواژه‌ها English

The Problem of Reason and Religion
Primacy of Reason
Primacy of Religion
Rationalism
Traditionalism
Philosophical Hermeneutics
The Hermeneutic Dialectical of Reason and Religion
احمدی، بابک (1381)، ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز، چاپ چهارم.
ایلخانی، محمد (1382)، تاریخ فلسفه در قرون وسطی و رنسانس، تهران: سمت.
توکلی، غلام‌حسین (1387)، «حقیقت مضاعف»، فصل‌نامه پژوهش‌های فلسفی نشریه دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه تبریز، س 51، ش 203.
ژیلسون، اتین (1370)، روح فلسفه قرون وسطی، ترجمۀ ع. داوودی، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ دوم.
ژیلسون، اتین (1378)، عقل و وحی در قرون وسطی، ترجمۀ شهرام پازوکی، تهران: گروس.
ژیلسون، اتین (1384)، تومیسم، ترجمۀ سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: حکمت.
عابدی سرآسیا، علیرضا، صادق علمی‌سولا، و کاظم علمی‌سولا (1389)، «بررسی امکان دسترسی به نیات مؤلف، نقدی بر هرمنوتیک قصدی‌ستیزی و نظریۀ مرگ مؤلف»، مجله علمی-پژوهشی فلسفه و کلام، ش 85.
کاپلستون، فردریک (1387)، تاریخ فلسفه، ج ۲، ترجمۀ ابراهیم دادجو، تهران: علمی و فرهنگی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1379)، اصول کافی، ج ۱، ترجمه و شرح محمدباقر کمره‌ای، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
لین، تونی (1380)، تاریخ تفکر مسیحی، روبرت سریان، تهران: فرزان.
مسعودی، جهانگیر (1386) هرمنوتیک و نواندیشی دینی، قم: پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی.
مسعودی، جهانگیر و محمد سهیلی (1389)، «روش‌شناسی مواجهۀ صدرالمتألهین با کلام شیعی»، پژوهشنامۀ فلسفه دین (نامۀ حکمت)، س 8، ش 2.
واعظی، احمد (1380)، درآمدی بر هرمنوتیک، تهران: مرکز نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
Bleicher, Josef (1980), Contemporary Hermeneutics, U.K: Routledge & Kegan Paul Ltd., 1980.
Bontekoe, Ronald (1969), Dimensions of the Hermeneutics Circle, U.S.A: Humanities Press International, Inc., 1969.
Dostal, Robert J. (2002), The Cambridge Companion to Gadamer, U.S.A: Cambridge University Press, 2002.
Gadamer, Hans-Georg (1975), Truth and Method, U.K: Sheed and Ward Ltd.
Gadamer, Hans-Georg (1998), The Beginning of Philosophy, Tr. By Rod Coltman, U.S.A: The Continuum Publishing Company.
Weinsheimer, Joel (1985), Gadamer’s Hermeneutics, Yale University Press.