واکاوی یک تئودیسۀ ترکیبی در مدرسۀ میرزای اصفهانی: مطالعۀ موردی محمدحسین عصار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
10.30497/prr.2026.248287.2014
چکیده
«تئودیسه» به نظریه‌ای گفته می‌شود که معتقد است وجود شر در عالم هیچ‌گونه ناسازگاری با قدرت و خیرخواهی مطلق خداوند ندارد. اگر این نظریه تنها به سازگاری شرور طبیعی بپردازد، آن را «تئودیسۀ شرّ طبیعی» می‌نامند. نوشتار حاضر بر آن است تا تئودیسۀ شرّ طبیعی محمدحسین عصار را تقریر و ارزیابی کند که با یک واسطه شاگرد میرزا مهدی اصفهانی بوده و به دنبال تئودیسه‌ای است که نیازی به مبانی وجودشناختی فلسفۀ صدرایی نداشته باشد. وی با بازتعریف شرّ «طبیعی» و «اخلاقی» و تأکید بر تفکیک معناشناختی و وجودشناختی میان آنها تلاش دارد تا نشان دهد که شرور بر سه قسم‌اند: فقط طبیعی، فقط اخلاقی، طبیعی و اخلاقی؛ به طوری که شرّ طبیعی صرفاً یک امر تکوینی و فاقد ارزش است. او سپس چنین قضاوت می‌کند که آفریدن قسم اوّل هیچ‌گونه مشکل اخلاقی و تنافی با خیرخواهی خداوند ندارد. تئودیسۀ او بیش از همه با نظریۀ «دلایل پنهان» تطبیق می‌کند، چرا که او معتقد است حکمت‌های خلقت شرّ طبیعی برای انسان قابل کشف نیست، مگر به مقداری که خدا برای او آشکار می‌سازد. به علاوه، دیدگاه او با عناصری از «اختیارگرایی» و نظریۀ «خیرخواهی مشروط الهی» تکمیل می‌شود. وی معتقد است اولاً تمام شرور طبیعی که به دست خدا آفریده می‌شود، ابتنای غیر مستقیم به فعل مخلوق مختار دارد و ثانیاً خدا در همۀ زمان‌ها برای همگان خیرخواه نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explicating a Composite Theodicy in the School of Mirza Mahdi al-Isfahani: The Case of Mohammad-Hossein Assar

نویسنده English

Mohammd-Hossein Kolahi
Iranian Research Institute of Philosophy (IRIP)
چکیده English

This article presents a critical exposition of the theodicy of natural evil as formulated by Mohammad Hossein Assar, a prominent contemporary thinker within the School of Mirza Mahdi Isfahani. Assar constructs a theological framework that deliberately eschews the ontological foundations of Sadrian philosophy. The cornerstone of his argument is a radical semantic and ontological redefinition of "natural" versus "moral" evil. He delineates a tripartite typology—purely natural, purely moral, and hybrid—whereby he defines purely natural evil as an axiologically neutral, ontic (takwīnī) event. This re-conceptualization allows him to assert that the divine creation of such phenomena is entirely consistent with God’s benevolence. Assar’s solution culminates in a composite theodicy integrating three distinct strands of thought. At its core is a "Hidden Reasons" theodicy, which posits that the ultimate divine wisdom (ḥikmah) behind natural suffering remains largely inaccessible to human cognition, apart from that which God reveals. This foundation is augmented by, first, an extended Libertarian framework that uniquely implicates creaturely free will in the genesis of all natural evils, and second, a doctrine of "Conditional Divine Benevolence," which contends that God’s goodwill is not universally or unconditionally bestowed upon all humankind.

کلیدواژه‌ها English

natural evil
theodicy
the problem of Evil
the school of Mirza Mahdi Isfahani
Mohammad-Hossein Assar

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 خرداد 1405