دانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421fehrestصفحات اولیه مجله به زبان فارسی13142010.30497/prr.2013.1420FAJournal Article20130812https://prrj.isu.ac.ir/article_1420_f5b4c69f20309379712efcee1fd6f283.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421A Critical Explanation of Modarres Zenozi's Theory about Corporeal Resurrectionتحلیل انتقادی دیدگاه مدرّس زنوزی درباره معاد جسمانی524141210.30497/prr.2013.1412FAابوالفضلکیاشمشکیدانشیار گروه فلسفه علم، دانشگاه امیر کبیر، تهران، ایرانJournal Article20120530One of the most important problems in philosophy especially after Mulla Sadra is Philosophical explanation of corporeal resurrection. Aqa Ali Modarres as a post Sadraian philosopher has a new theory which is based on some philosophical principles among them we can mention these: Soul by departure from body leaves some features in body components which are in harmony with its existence. These features create a substantial motion in body components and put them in an existential evolution. Finally a new body which is made up through this existential evolution connects to the soul again in hereafter. The substantial motion of body is in a way that every body solely matches its own soul which had in its previous life. So, on the basis of Modarres' theory it will be possible to have a new perspective on life after death which is more compatible with Quran and Sunna and is away from the difficulties of Dashtaki's theory.تبیین فلسفی معاد جسمانی از مهمترین مباحث فلسفه، به ویژه پس از صدرالمتألهین، است. دیدگاه آقاعلی مدرس زنوزی در این مسئله مبتنی بر این اصول است که اولاً نفس پس از مرگ، ودایع و ویژگیهایی متناسب با هویّت خود را در ذرّات و عناصر بدن باقی میگذارد؛ و ثانیاً این ودایع و ویژگیها سبب حرکت جوهری و تحوّل وجودی ذرّات بدن شده و در نهایت، زمینهساز اتّصال بدن برآمده از آنها با نفس خود شخص در آخرت میشوند؛ به گونهای که هیچ نفس دیگری، سازگاری و تناسب لازم برای اتّحاد با بدن مذکور را ندارد. بنا بر این نظر، میتوان ضمن ارائه تبیین فلسفی سازگارتر با آیات قرآن و روایات، از اشکالات دیدگاه غیاثالدین دشتکی برحذر ماند. بیتردید اگر بتوان تبیینی فلسفی از معاد جسمانی به دست داد که با ظاهر آیات قرآن و روایات سازگارتر باشد و از ناسازگاری منطقی درونی نیز به دور باشد، آن تبیین پذیرفتنیتر از تبیینهای رقیب خواهد بود. آیا میتوان دیدگاه حکیم زنوزی در باب معاد جسمانی را دیدگاهی منسجم و سازگار با آیات قرآن و روایات دانست؟ و نیز آیا میتوان دیدگاه او در این باره را بر دیدگاه ملاصدرا ترجیح دارد؟ در این مقاله، استدلال شده است که نظریة مدرّس زنوزی در تبیین معاد جسمانی، از اتقان لازم فلسفی برخوردار نیست؛ و نمیتوان آن را بر دیدگاه ملاصدرا ترجیح داد.https://prrj.isu.ac.ir/article_1412_9d8ab72068539d73ca5cc597a88e6f5b.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421Reconstruction and Feasibility of Religious Science Based on Traditionalist Theory of Sacred Scienceبازشناسی و امکان سنجی علم دینی بر مبنای نظریة علم مقدّس سنّت گرایان2546141310.30497/prr.2013.1413FAمسعودفکریاستادیار دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20120427Sacred Science is one of the traditionalists' principles among them some philosophers like Sayyed Hossein Nasr, Frithjof Schuon, and Rene Guenon can be noted. Having this principle, a theory of science, and a religious theory in general an Islamic one in particular, can be explained and reconstructed. This reconstruction reveals that traditionalists can be considered as advocates of religious science. In this paper, concepts like sacred science, and tradition and traditionalism are explained, criteria of classification of religious science's theories are mentioned, and theories of religious scienceare analyzed as minimal, maximal, and median ones, and also as reductive, established, and mixed theories. Reconstruction of traditionalists' account shows despite of differences among scholars' view, it is possible to accept religious science in a reductive approach based on sacred science, and traditional sciences can be shown as examples of religious science. Particularly, it can be said, in Sayyed Hossein Nasr's view, sciences with Islamic attributes are realized, and they have to be recognized in contemporary age; in other words, Islamic sciences must be revived.یکی از مبانی سنتگرایانی چون سید حسین نصر، فریتیوف شوئون و رنه گنون، نظریة علم قدسی است. با استفاده از این مبنا میتوان نظریهای را در خصوص علم با وصف دینی به طور عامّ یا وصف اسلامی به طور خاصّ بازسازی و تبیین نمود. این بازسازی نشان میدهد که سنتگرایان را میتوان در عداد طرفداران علم دینی تلقّی کرد. در این مقاله، با توضیح مفاهیم همچون علم مقدّس، سنّت و سنّتگرایی، به ملاکهای طبقه بندی نظریات علم دینی اشاره شده؛ و تقسیمبندی نظریات علم دینی به صورت نظریات حداقلی، حداکثری و میانه، و نیز تقسیمبندی به صورت نظریات تهذیبی، تأسیسی و تلفیقی، تحلیل شده است. بازسازی دیدگاه سنّتگرایان نشان می-دهد که بنا بر مبنای علم مقدّس ـ در عین اختلافی که میان نظریهپردازان آن هست ـ میتوان از علم دینی با رویکرد تهذیبی سخن گفت و علوم سنّتی را به عنوان نمونه-هایی از علم دینی نشان داد. به صورت خاصّ میتوان گفت که در نگاه سید حسین نصر، علوم با وصف اسلامی تحقّق یافتهاند و در دوره معاصر باید به آنها توجّه کرد؛ به عبارت دیگر، علوم اسلامی باید احیا گردند.https://prrj.isu.ac.ir/article_1413_51c5668403d7526da7f17b1ff57ed806.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421Alliance of Philosophy and Religion from Farabi's Viewپیوند دین و فلسفه در اندیشه فارابی4760141410.30497/prr.2013.1414FAمحمّدکاظمعلمی سولادانشیار گروه فلسفه اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانسیناسالاری خرّمپژوهشگر فلسفه اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسئول)، مشهد، ایرانJournal Article20120528The present article is trying to study the alliance of religion and philosophy, from Farabi's view, by citing to his works. In this regard, first, we analyzed the historical reasons for the need for philosophy, then we will introduce the Farabi's purposes for constitution of this alliance, through which the necessity of this alliance becomes clear. The main claim of the article is that Farabi correlates the two through two different ways. The first depends upon the historical procedure of the emergence of the language. Accordingly, philosophy would be chronologically prior to religion. And in the second way, he explains the relation between the two, by considering their methodological distinctions, toward pedagogy. Then we can claim that the first way is criticizable but the second is defensible.جستار حاضر درصدد است پیوند میان دین و فلسفه را از منظر فارابی ـ با استناد به اصل متن آثار وی ـ مورد پژوهش قرار دهد. در این طریق، نخست به تحلیل علل تاریخی نیاز به فلسفه پرداخته شده و سپس انگیزههای فارابی برای ایجاد این پیوند معرفی شدهاند؛ تا از این رهگذر، ضرورت ایجاد چنین پیوندی میان دین و فلسفه روشن گردد. مدّعای مقاله آن است که فارابی، با دو روش متفاوت در پی برقراری این پیوند بوده است. روش نخست بر توجّه به سیر تاریخی تکوین زبان استوار است؛ که از این منظر، فارابی به تقدّم زمانی فلسفه بر دین باور دارد. اما در روش دوم، او با توجّه به تمایزهای روششناختی دین و فلسفه در مقام تعلیم، به تبیین نسبت میان آن دو پرداخته است. حال دربارة این دو روش باید گفت که روش نخست قابل نقد است؛ اما میتوان از روش دوم دفاع کرد.https://prrj.isu.ac.ir/article_1414_b14bc0eec31a9942c325e69a31efb953.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421Allamah Tabatabaee on Divine Attributes of Actsصفات فعل خداوند از دیدگاه علامه طباطبایی6178141510.30497/prr.2013.1415FAمحمّدسعیدی مهردانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تربیت مدرس (نویسندة مسئول)، تهران، ایران0000-0003-4663-5792مریمباروتیدانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20110417In Allamah Tabatabaee’s works there are found at least three apparently different views about the relation of Divine essence and His attributes of act: 1. the unity of God’s essence and His attributes of act; 2. the ontological distinction between His essence and His attributes of act and 3. the impossibility of attribution of such properties to God’s essence. In this paper we try to establish that these three views are essentially consistent. Our analysis shows that each one of the above-mentioned positions can be considered from a special aspect. The first view is based on considering the mere reality (Haqiqah) of such attributes while in the second view we are just concerned to the appearance (Raqiqah) of them. The third view, however, is a result of a pluralistic analysis of the attributes of act.در آثار علامة طباطبایی، دست کم سه دیدگاه متفاوت دربارة نحوة اتّصاف ذات الهی به صفات فعل مشاهده میشود: عینیّت صفات فعل با ذات؛ زیادت صفات فعل بر ذات؛ و عدم اتّصاف ذات به صفات فعل، چه به نحو زیادت و چه به نحو عینیّت. حال پرسش این است که آیا او به سه دیدگاه متعارض در این باره باور داشته؛ یا این دیدگاههای سهگانه، متعارض نیستند و با یکدیگر جمع میشوند؟ به نظر میرسد این سه دیدگاه، بر مبنای اعتبارات متفاوت شکل گرفتهاند و در طول یکدیگر قرار دارند. بنابراین با تفکیک اعتبارات میتوان این سه دیدگاه را سازگار دانست: یعنی دیدگاه عینیّت بر پایة اعتبار حقیقة صفات فعل شکل میگیرد؛ دیدگاه زیادت بر اعتبار رقیقة صفات فعل و نگاه وحدتانگار به آنها استوار است؛ و دیدگاه عدم اتّصاف نیز از نگاه کثرتانگار به فعل سرچشمه میگیرد.https://prrj.isu.ac.ir/article_1415_40094b56acec3b73d6b81f3e4ea30852.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421The Rafī’ee-Qazvīnī's Solution to the Sadrāian Problem of Returnبرون رفت استاد رفیعی قزوینی از مشکله رجعت در اندیشه صدرایی7997141610.30497/prr.2013.1416FAمحمّدکاظمفرقانیاستادیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه امام صادق (نویسنده مسئول)، تهران، ایران0009-0009-3962-3233محمّداحمدی زادهدانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام، دانشگاه امام صادق،تهران، ایرانJournal Article20120103According to the principles of transcendent philosophy (<em>Al-Hikmat Al-Mutaāliyah</em>), the human soul as a contingent existence after being created in this world (<em>Hoduth</em>) has a continuous motion from an actuality (<em>Fi’liyyah</em>) to another one until becoming immaterial (<em>Mujarrad</em>). This means that he leaves his body and continues to his evolution immaterially. According to the principle of “Impossibility of Return” (<em>Imtinā’-i-Tarāju’</em>) it seems impossible for human being to return to the mundane life after his death. This belief is apparently inconsistent with the Islamic doctrine of “dead human beings’ return to the life” (<em>Raj’ah</em>). So, since transcendent philosophers reject the doctrine of reincarnation on the basis of the principle of “Impossibility of Return”, they should explain the doctrine of <em>Raj’ah</em> in a consistent way. Sayyed Abolhasan Rafī’ee-Qazvīnī is one of the few transcendent philosophers who have taken this issue into account. Although he validates the principle of Impossibility of Return, he asserts that it does not include the doctrine of <em>Raj’ah</em>. He tries to defend the doctrine of <em>Raj’ah</em> and differentiate it from the doctrine of reincarnation through a couple of philosophical principles. For example he accepts that Coercion does not last (قسر دائمی نیست) and every existent has its exclusive existential influence which is necessarily emergent (هر موجود، اثر وجودی لازم البروز خاصّ خود را دارد).طبق مبانی حکمت متعالیه، نفس انسانی بعد از حدوث در این عالم، بنا بر استعدادی که دارد، آن به آن از فعلیّتی خارج می شود و فعلیّتی جدید می یابد و در این سیر به تجرّد می-رسد تا آنگاه که بدن را رها می کند و مسیر تکاملی خود را بدون بدن عنصری (دنیوی) ادامه میدهد. تلقّی ابتدایی این است که طبق این مبانی، بازگشت نفس به بدن دنیوی در دار دنیا امری ناممکن است؛ و مهمترین دلیل آن نیز قاعدة امتناع تراجع است. اما وقتی در نظر آوریم که عموم مسلمانان، به ویژه شیعیان، بر اساس برخی آیات قرآن کریم و روایات معتقدند که تا کنون، در مواردی مردگان زنده شدهاند و در دورة آخر الزمان نیز برخی زنده میشوند و رجعت میکنند، عویصه و مشکلی خاصّ در این باره ظاهر میشود؛ چرا که اعتقاد به رجعت یا احیای مردگان، به منزلة بازگشت نفس به بدن دنیوی در دار دنیاست.<br />بر این اساس، عموم فلاسفه و به ویژه صدرائیان باید بهگونهای رجعت و احیای مردگان را به صورت عقلانی تبیین کنند که به نفی قاعدة امتناع تراجع نینجامد؛ زیرا ابطال تناسخ را بر مبنای همین قاعده پذیرفتهاند. سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، از معدود اندیشمندانی است که در این باره سخن گفته و ضمن پذیرش این قاعده، رجعت و بازگشت نفوس به بدن دنیوی را از مصادیق این قاعده نمیداند. او، با دست نکشیدن از مبانی صدرایی، تلاش کرده است تا از طریق قاعدة «القسر لایدوم» و نیز «اثر وجودی لازم البروز خاصّ هر موجود»، تبیینی عقلانی از بازگشت برخی نفوس به زندگی دنیوی به دست دهد، و از رجعت مورد اعتقاد شیعه دفاع کند و تفاوت آن را با تناسخ توضیح دهد.<br /><br />https://prrj.isu.ac.ir/article_1416_5bf99e3462841f422bbc5e78e49aa867.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421Critical Survey of Mulla Sadra's Viewpoint in Explanation of Compatibility between Divine Foreknowledge and Human Freedomبررسی انتقادی دیدگاه ملاصدرا در تبیین سازگاری علم پیشین الهی و اختیار انسان97116141710.30497/prr.2013.1417FAتوکّلکوهی گیگلودانش آموخته دکتری فلسفه دین و کلام جدید، دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایرانJournal Article20120420Mulla Sadra, on the one hand, proves detailed foreknowledge of God based on the rule of “simple reality is whole things” and using the rule of particular gradation in existence. On the other hand, from his standpoint, sometimes freedom is coextensive with willingness and sometimes relying on the same rule of "simple reality is whole things" – that analyzes causality in the form of epiphany – is equivalent to the subjectivity of God. In this philosophical system, the conflict between divine foreknowledge and human freedom is resolved with regard to activity of divine knowledge–rather than passivity of divine knowledge–and, also, belonging of divine knowledge to the voluntary human action gets resolved. But it seems that Mulla Sadra’s antecedents and favorite solution is not very effective.ملاصدرا، از سویی با استناد به قاعدة «بسیط الحقیقة کُلُّ الاشیاء» و استفاده از اصل تشکیک خاصّ در وجود، علم تفصیلی پیشینی حقّ تعالی را اثبات میکند؛ و از دیگر سو، گاه مختار بودن انسان را مساوق با مرید بودن او، و گاه نیز با اتّکا به همان قاعدة «بسیط الحقیقة» ـ که علّیت را در قالب تجلّی تحلیل میکند ـ مرادف با فاعلیّتی هم-عرض با خداوند معنا میکند. در این نظام فلسفی، تعارض میان علم پیشین الهی و اختیار انسان، با عنایت به فعلی بودن علم الهی ـ و نه انفعالی بودن ـ و نیز تعلّق علم الهی به فعلِ مسبوق به اختیار انسان مرتفع میشود. اما به نظر میرسد که مقدمات و راهحلّ مختار صدرالمتألهین چندان کارآمد نیستhttps://prrj.isu.ac.ir/article_1417_45213d2d0ffedea455f8948948ba14d7.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421Virtue Rationality and Religious Beliefs: with an Emphasis on Theory of Sosaعقلانیّت فضیلت محور و باورهای دینی؛ با تأکید بر نظریة سوسا117134141810.30497/prr.2013.1418FAسعیدهفخّار نوغانیدانش آموخته دکتری فلسفه دین و کلام جدید، دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایرانJournal Article20120704Virtue epistemology is a new recent approach to epistemology that gives to epistemic or intellectual virtues an important role. Having many similaritywith Externalist Reformed Epistemology, Virtue based view can be used as a new model in religious epistemology. We can define religious virtue and religious perspective that produce true apt beliefs. These presuppositions lead to a new concept of rationality that can defend the rationality of religious beliefs.Therefore we can hold the possibility of religious knowledge against skepticism and its rationality against atheism.معرفتشناسی فضیلت محور، یکی از جدیدترین رویکردهای معرفتشناسی است که به دلیل تمرکز بر فاعل شناسا و فضیلتهای معرفتی او، از سایر رویکردهای موجود متفاوت میباشد. این رویکرد، به جهت شباهت با رویکردهای برونگرایی که در ذیل معرفتشناسی اصلاح شده قرار میگیرند، از ظرفیتهای قابل توجّهی برای نظریه پردازی در معرفتشناسی باورهای دینی برخوردار است. لذا میتوان با تعریف پیشفرضهایی چون فضائل معرفتی دینی و منظر دینی، به مفهوم جدیدی از عقلانیّت دست یافت. این نظریه، در مقابل استدلالهای شکّاکان مبنی بر عدم امکان معرفت در حوزة باورهای دینی و نیز استدلال ملحدان مبنی بر عدم وجود خدا، دفاع قابل قبولی از باورهای دینی ارائه میکند.https://prrj.isu.ac.ir/article_1418_7ba05ee363d559ea887774772dd35593.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421The Place of God in Philosophy of Nishida Kitaroجایگاه «خدا» در فلسفة نیشیدا کیتارو135149141910.30497/prr.2013.1419FAمحمّداصغریدانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران0000-0003-3874-4702Journal Article20120703This article tries to show the place of God in philosophy of Nishida Kitaro. Thus, religious aspect of philosophical thought of Nishida has been considered in four themes, namely, God as the ground of reality, absolute nothingness, divine love, and religion. Nishida interprets God in mystical vocabulary which it is similar to theory of pantheism. He explains relation between God and the creatures as manifestation of God. For him, God is the ground of reality and according this opinion, there is not any separation between God and world. He also believes that God is not being, but He is absolute nothingness- of course it is not the same nothingness in Islamic philosophy that we know- and consciousness of this nothingness is equal with love of God and love of self. We intuit God from within and divine love lies in us.این مقاله، به دنبال نشان دادن جایگاه «خدا» در فلسفة نیشیدا کیتارو است. بدین منظور، جنبة دینی اندیشة فلسفی این فیلسوف، در قالب چهار موضوعِ خدا به مثابه بنیان واقعیت، عدم مطلق، عشق الهی، و دین، بررسی شده است. نیشیدا تفسیری شبه عرفانی از خدا ارائه میدهد که با تفسیر خدا بنا بر نظریة وحدت وجود بسیار شباهت دارد. او رابطة بین خدا و مخلوق را از سنخ تجلّی خدا تفسیر کرده است. به نظر او، خدا بنیان واقعیت است و از این منظر، میان خدا و عالم جدایی نیست. همچنین او معتقد است که خدا، وجود نیست؛ بلکه عدم مطلق است ـ البته نه به معنایی که در فلسفة اسلامی از عدم مطلق میشناسیم ـ و آگاهی از این عدم، عشق به خدا و نفس خویش است. ما خدا را در باطن نفس خود شهود میکنیم و عشق الهی در ما وجود دارد.https://prrj.isu.ac.ir/article_1419_bb320739d8b21b830f158c2b41ce20bc.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421chekideچکیده انگلیسی مقالات310142110.30497/prr.2013.1421FAJournal Article20130812https://prrj.isu.ac.ir/article_1421_9722fa7bd4d8b842c7dfd6178b204bc5.pdfدانشگاه امام صادق علیهالسلامپژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)2228-657811120130421fehrest-englishصفحات آخر مجله به زبان انگلیسی12142210.30497/prr.2013.1422FAJournal Article20130812https://prrj.isu.ac.ir/article_1422_70692d7b206547f113eb4e3d4393459f.pdf