دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 Do Possible Worlds Have Reality? آیا جهان های ممکن واقعیت دارند؟ 9 39 1187 10.30497/prr.2012.1187 FA محمد صادق زاهدی استادیار فلسفه دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) قزوین، قزوین، ایران Journal Article 2012 12 16 The notion of "possible worlds" apparently raised by Leibnitz for the first time, is recently put into account for the role it plays in the semantics of modal logic. The most significant theories on possible worlds are categorized into two general types,i.e.actualism and possiblilism about each of which there are various versions. In this survey, the versions of D.Lewis and kripke on possiblilismm and those of R.Stalnaker, R.Chisolm, R.Adams, and A.Plantinga on actualism are examined and criticized. مفهوم «جهانهای ممکن»، که ظاهراً نخستین بار لایب‌نیتس آن را به کاربرد، در دوران اخیر به واسطة نقشی که در دلالت‌شناسی منطق موجهات داشته است، بدان توجه شده است. مهم‌ترین نظریاتی که در باب جهانهای ممکن وجود دارد، به دو دستة کلّی فعلیت‌گرایی و امکان‌گرایی تقسیم می‌شوند که از هر یک روایتهای مختلفی ارائه شده است. در این جستار، روایتهای دیوید لویس و کریپکی از امکان‌گرایی و روایتهای رابرت استالنکر، رودریک چیزم، رابرت آدامز والوین پلنتینگا از فعلیت‌گرایی نقد و بررسی شده است.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1187_4f284803bd0966cc24fa8683a34afc6e.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 The Domain of Philosophizing and the Criteria of its Multiplicity گستره فلسفه ورزی و ملاک های تعدد فلسفه 41 68 1188 10.30497/prr.2012.1188 FA بیوک علیزاده استادیار گروه فلسفه دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 Philosophizing is different from knowing philosophy. One whose profession is teaching philosophy does not need to be a philosopher. Of course, having sufficient philosophical information is a necessary condition for teaching philosophy. However, having philosophical information for a philosopher, whose profession is philosophizing, is merely a preparatory element. A philosopher is one in whose mind philosophical questions naturally arise when one perceptively faces different realms of reality such as objective, subjective, and linguistic ones. In other words, his mind would breed questions and seek to find responses to them. The process of occurrence of philosophical questions in philosophers, minds and their endeavour to find responses to them is called philosophizing. The issues and questions that philosophers delve into have a wide realm. The domain of philosophers, philosophizing is of the greatest extent in comparision with other scholars. This originates from the fact that philosophers, in addition to their attempts to know the facts, a common initiative of every scholar, seek to know the knowledge itself. Thus we would have philosophy of philosophy as we do philosophy of physics, philosophy of biology, and philosophy of logic. The present article deals with the domain of philosophizing within the field of philosophy, explaining the criteria of multiplicity in philosophy, and reporting philosophical realms which emerge consequent to the application of the above – mentioned criteria. Furthermore, it deals with the quality of philosophizing in these realms. This article may be considered supplementary to the article entitled "comparative philosophy: its concept and domain" published in "Name-Ye Hekmat" no. 1. تفلسف یا فلسفه‌ورزی با فلسفه‌دانی متفاوت است؛ کسی که کار او تعلیم فلسفه است، لازم نیست حتماً فیلسوف بوده باشد. البته داشتن اطلاعات فلسفی کافی، شرط لازم تعلیم فلسفه است، اما برای فیلسوف، که کار اصلی او تفلسف است، داشتن اطلاعات فلسفی، صرفاً معد و زمینه‌ساز است. فیلسوف کسی است که در مواجهة ادراکی با ساحات مختلف واقعیت، اعم از عینی، ذهنی و زبانی، پرسشهای فلسفی، به صورت طبیعی در ذهن او می‌روید و شکل می‌گیرد. و به سخن دیگر، ذهن او مسئله‌دار می‌شود و به دنبال آن در صدد پاسخ یافتن به پرسشهای یادشده برمی‌آید. فرایند تکوّن پرسشهای فلسفی و تکاپوی فیلسوفان برای پاسخ به آنها، تفلسف یا فلسفه‌ورزی نامیده می‌شود. موضوعات و مسائلی که فیلسوفان دربارة آنها کاوش می‌کنند، گسترة وسیعی دارد؛ قلمرو تفلسف فیلسوفان در مقایسه با عالمان دیگر، از بیشترین وسعت برخوردار است و این به جهت آن است که فیلسوفان، ‌افزون بر تلاش برای شناخت واقعیات، که از این حیث با عالمان دیگر اشتراک و همسانی دارند، علم‌شناسی هم می‌کنند و به این ترتیب، همچنانکه برای مثال، فلسفة فیزیک، فلسفة زیست‌شناسی و فلسفة منطق داریم، فلسفة فلسفه هم می‌توان داشت. در این مقال، گسترة فلسفه‌ورزی در حوزة خود فلسفه را با تبیین ملاکهای تعدد در فلسفه و گزارش حوزه‌های فلسفی که با اعمال ملاکهای یادشده پدیدار می‌شود، بررسی کرده و پس از آن چند و چون تفلسف در این حوزه‌ها را توضیح داده‌ایم. این مقاله را می‌توان مکمل مقالة «فلسفة تطبیقی؛ مفهوم و قلمرو آن» که در شمارة اول نامة حکمت منتشر شده است، دانست.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1188_c44e503833b64e9f27197a484f4257c0.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 Wittgenstein: Meaning, Usage, and Religious Belief ویتگنشتاین: معنا، کاربرد و باور دینی 69 104 1189 10.30497/prr.2012.1189 FA محمد حسین مهدوی نژاد دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 In his second phase of philosophical life, Wittgenstein held that different language games emanate from different forms of life, and every form of life has its own language. He came to this conclusion by considering the use of words toward knowing their meanings, and emphasizing the diversity of language usage and the multiplicity of language games. Religious discourse is an independent language game with a unique language engraved on a form of life, and has its own principles and logic. Therefore, religious concepts and propositions gain meaning in the language game of religion, and religious language is understandable just for those who share one and the same form of religious life. According to Wittgenstein, using language in expressing religious beliefs is not similar to using it in showing facts at all. Religious belief is using an image. It is a firm and unshakable obligation which regulates the whole life of an individual and is not based on arguments or evidence. Thus it is neither supported nor harmed by science and philosophy. Elucidating the nature of language in the philosophical thought of Wittgenstein, explaining the concept of "forms of life" and "language games", and showing the role of philosophy in this regard, the present article emphasizes the meaning of religious belief and its incomparability with other beliefs, thus emphasizing the uniqueness of religious language, and the independence of religious discourse through the language game of religion. It also introduces some philosophical foundations of Wittgensteinian fideism. ویتگنشتاین در دورة دوم حیات فلسفی خود، با توجه به کاربرد کلمات برای شناخت معنای آنها و با تأکید بر تنوع کاربردهای زبان و کثرت بازیهای زبانی، معتقد است که بازیهای مختلف زبانی از نحوه‌های حیات گوناگون نشئت می‌گیرند و هر نحوه‌ای از حیات دارای زبان خاص خود است. گفتار دینی هم یک بازی زبانی مستقل با زبانی یکتاست که در نحوه‌ای از حیات حک شده است و قواعد و منطق خاص خود را دارد. بنابراین، مفاهیم و گزاره‌های دینی در درون بازی زبانی دین معنا می‌یابد و زبان دینی فقط برای کسانی که در نحوة حیات دینی شرکت دارند، قابل فهم است. از نظر ویتگنشتاین، کاربرد زبان در بیان باورهای دینی، به هیچ وجه، شباهتی با کاربرد آن در اظهار امر واقع ندارد. باور دینی، استفاده از یک «تصویر» است؛ تعهدی راسخ و تزلزل‌ناپذیر است که کل زندگی فرد را نظم و نَسَق می‌بخشد و مبتنی بر شواهد و دلایل نیست. از این رو نه از جانب علم و فلسفه مددی می‌یابد و نه هرگز گزندی می‌بیند. در این مقاله با بیان ماهیت زبان در اندیشة فلسفی ویتگنشتاین و توضیح مفاهیم «نحوه‌های حیات» و «بازیهای زبانی»، و بیان رسالت فلسفه در این خصوص، بر معنای باور دینی و قیاس‌ناپذیری آن با باورهای دیگر و در نتیجه، بر یکتایی زبان دینی و استقلال گفتار دینی با بازی زبانی دین تأکید و برخی از مبانی فلسفی «ایمان‌گرایی ویتگنشتاینی» معرفی شده است.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1189_82c2559140b95ccda9c6ca4a8b981f1e.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 The Subject of Prote Philosophia according to Aristotle and Allamah Tabatabai موضوع فلسفه اولی نزد ارسطو و علامه طباطبایی 105 144 1190 10.30497/prr.2012.1190 FA علی اصغر خندان عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 Among various issues and courses of philosophy, ontology his its own phace, since some philosophers deny such an issue outright while others consider it the most significant or rather the only question of philosophy. Referring to the background of discussions on existence in ancient Greece, the author deals with Aristotle, s view on the classification of various branches of science and certain arguments against it. For instance, according to this classification, the two branches of general notions (Umur Ammah) and metaphysics are considered as a single branch of knowledge. If so, they require a single subject. Seeking this single subject, in consideration to the diversity of Aristotle, s remarks in this regard, has largely divided philosophers. The present article refers particularly to philosophers, views before Ibn Sina, the latter, s solution and the views of the philosophers influenced by him. They held that general notions and metaphysics in its particular sense colleciively form prote philosophia or metaphysics in its general sense, and disussing God, s existence is one of the issues of prote philosophia, not its subject. Examining certain arguments against Ibn Sina, s view, the author gives a detailed account of Allamah Tabatabai, s comments on the subject of Prote Philosophia and an analysis of its various dimensions. Summing up the materials, he refers to certain points including the necessity of the separation of the principle of metaphysics from the works on metaphysics, necessary considerations on the definition of metaphysics, and explanation of its subjects as well as its issues. در میان موضوعات و رشته‌های مختلف فلسفه، هستی‌شناسی وضع خاصی دارد؛ چنان که از یک سو، برخی فیلسوفان وجود چنین موضوعی را انکار می‌کنند و برخی دیگر آن را اصلی‌ترین و بلکه تنها مسئلة فلسفه می‌دانند. نویسنده در این مقاله پس از اشاره به تاریخچة بحث از وجود در یونان باستان به نظر ارسطو در باب تقسیم‌بندی علوم و بیان برخی از اشکالات آن می‌پردازد، از جمله اینکه طبق آن تقسیم‌بندی باید دو شاخة امور عامه و الهیات، به عنوان علم واحدی در نظر گرفته شوند و این علم واحد موضوع واحد می‌خواهد. یافتن این موضوع واحد به ویژه با توجه به تشتت سخنان خود ارسطو، منشأ اختلاف بسیاری از فیلسوفان شده است که به ویژه باید به پاسخ فلاسفه پیش از ابن‌سینا و راه‌حل ابن‌سینا و فیلسوفان متأثر از او اشاره کرد که معتقد بودند مجموع امور عامه و الهیات به معنای خاص، فلسفة اولی یا الهیات به معنای عام را تشکیل می‌دهد و بحث از وجود خداوند از مسائل فلسفه اولی است و نه موضوع آن. نویسنده پس از بررسی برخی از اشکالات وارد به نظر ابن‌سینا، به تقریر تفصیلی آرای علامه طباطبایی در باب موضوع فلسفة اولی و تحلیل ابعاد مختلف آن می‌پردازد و در پایان و در مقام جمع‌بندی، به سلسله نکاتی از جمله ضرورت تفکیک اصل متافیزیک از آثار موجود در بحث متافیزیک، ملاحظات ضروری در تعریف متافیزکی و بیان موضوع و مسائل آن اشاره می‌کند.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1190_160c88652d47d0be60bfbfed25111412.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 Humanization of Science and Religion in Kant,s Philosophy انسانی شدن علم و دین در فلسفه کانت 145 172 1191 10.30497/prr.2012.1191 FA قدرت الله قربانی پژوهشگر فلسفه در پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 Kant is considered one of the most influential philosophers of the west on philosophical thought, science, and religion in the modern age. His significance may be justified by the point that the history of modern philosophy can be divided into the pre-Kant and post-Kant periods. It was through Kant, s philosophy that the modern attitude of man toward being, having begun with Descartes, reached its ideal. So after Kant, philosophy and metaphysics took on a new approach through which science and religion gained a new meaning and identity. From one perspective, the subjects of the philosophical thought of Kant are man, God, and universe, and from another perspective they are science, metaphysics, ethics, religion, and art. Anyhow, kant counts man, and his abilies as the main axis of his philosophical research in his principal works such as "Critique of Pure Reason", and "Critique of Practical Reason". This man enjoys cognitive, ethical, religious, artistic, and other abilities. The present article concentrates more on knowledge, ethics, and religion. Kant considers man as the axis of being since he recognizes the classification of universe, perception of reality, ethics, science, and religion just in the light of abilities, will, and duty of man. This is the very human – oriented science and religion or humanization of science and religion. Meanwhile the actual world of this man is the phenomena universe, i.e. the reality of religion and science is recognized in this very experimental universe, and merely based on the limited capacity and will of human being. Consequently, there is no reality beyond the material world and man, s wishes and abilities. کانت یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان غرب در دورة مدرنیته بر اندیشة فلسفی و نیز بر مسئلة علم و دین بوده است،‌ اهمیت این مسئله از آنجاست که تاریخ فلسفه مدرن را می‌توان به دو دوره ماقبل و مابعد کانت تقسیم کرد؛ زیرا بر اثر فلسفه کانت بود که نگرش جدید انسان به هستی، که از دکارت شروع شده بود و به کمال نهایی خود رسید تا آنجا که بعد از کانت، فلسفه و مابعدالطبیعه به مسیر جدیدی قدم گذاشتند که در این رهگذر علم و دین معنا و هویت جدیدی را به خود گرفتند. موضوعات اندیشة فلسفی کانت را از جهتی می‌توان انسان، خدا و جهان و از جهتی دیگر علم، مابعدالطبیعه،‌ اخلاق، دین و هنر دانست. در هر حال، کانت در آثار اساسی خود چون «نقد عقل محض»، «نقد عقل عملی و دین در محدوده عقل تنها»، انسان و تواناییهای او را محور اساسی پژوهش فلسفی خود قرار می‌دهد‌ و این انسان دارای تواناییهای شناسایی، اخلاقی، دینی، هنری و غیره است که معرفت، اخلاق و دین برای ما در این پژوهش دارای اهمیت خاص است. کانت محور هستی را انسان قرار می‌دهد؛‌ زیرا او تقسیم عالم، فهم حقیقت، اخلاق،‌ علم و دین را تنها در پرتو تواناییها و اراده و تکلیف انسان دارای معنا و اعتبار می‌داند که این همان علم و دین انسان‌مدار یا انسانی شدن علم و دین است. ضمن اینکه جهان واقعی این انسان نیز، همان جهان پدیداری و تجربی است؛ یعنی واقعیت دین و علم بیشتر در همین دنیای تجربی و تنها در حد و توانایی فهم و ارادة انسان دارای اعتبار و ارزش است. در نتیجه، برای انسان هیچ واقعیتی فراتر از دنیای مادی و خواستها و تواناییهای او وجود ندارد.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1191_b20bb95ab626d93fd976af958fbc61ba.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 An Introduction to the Theory of Human Innate Nature درآمدی بر نظریه فطرت 173 193 1192 10.30497/prr.2012.1192 FA عباس احمدی سعدی دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 The issue of human innate nature is raised in Quranic verses and so taken into account in commentaries on the Quran. However, it has never been formulated as a coherent theory on anthropology or epistemology by Muslim earlier scholars. In our age, some theologians did their best to turn this theory into a reasonable one and apply it in the fields of religious anthropology, ehics, origin of piety, and justification of worshipping God. According to some principles of transcendant theosophy, human innate nature is a potential fact which reaches actuality under certain circumstances as a result of becoming and transsubstantial movement. On the other hand, negators of human innate nature deny it outright due to some arguments among which is the argument that some people do not have any concept from or leaning to God. Apparently, some challenges such as the inductive nature of certain premises of the argument have prevented the theory of human nature from being accepted as an absolutely philosophical approach. Nevertheless, it can be a significant and justifiable theory based on an interdisciplinary approach and methodological pluralism in the light of the psychologists, findings and religious teachings. گرچه موضوع فطرت به لحاظ ورود آن در آیات قرآن در آثار تفسیری مورد توجه قرار گرفته، هیچگاه نزد متقدمین مسلمان به صورت یک نظریة منسجم در باب انسان‌شناسی و یا معرفت‌شناسی سامان نیافته است‌. در روزگار ما برخی الهیدانان جهد بلیغی کردند تا از آن، نظریه‌ای معقول پرداخته و در باب انسان‌شناسی دینی، اخلاق، منشأ دینداری و توجیه خداپرستی از آن سود برند‌. فطرت بر اساس برخی اصول حکمت متعالیه امری بالقوه است که در شرایط خاصی بر اثر صیرورت و حرکت جوهری به فعلیت می‌رسد‌. از سوی دیگر، منکران فطرت با ذکر شواهدی، از جمله اقوامی که هیچ گونه تصوری از (یا گرایشی) به خدا ندارند، از بن وجود فطرت را نفی کرده‌اند‌. ظاهراً وجود بعضی چالشها، همچون استقرایی بودن برخی مقدمات استدلال، مانع پذیرش نظریة فطرت به عنوان یک رهیافت کاملاً فلسفی است‌. با این همه، می‌توان با رویکردی میان‌رشته‌ای، مبتنی بر تکثر روش‌شناختی، و در پرتو یافته‌های روان‌شناسان و آموزه‌های دینی، همچنان آن را رهیافتی مهم و قابل دفاع تلقی کرد‌.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1192_52292e0c763fd027c6eba6b8f494d2eb.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 Zoroastrian Saviourism and its Influence On Jewish Culture منجی باوری زرتشتی و مسئله تاثیر بر فرهنگ اسرائیلی 195 206 1193 10.30497/prr.2012.1193 FA اسدالله آژیر استادیار دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2012 12 16 The present article takes a cursive look on the issue of the influence of Iranian culture and Zoroastrian tradition on Jewish culture and tradition emphasizing the issue of salvation and saviourism. At the first stages of comparative study of religions, two opposite extreme attitudes were established, one overemphasizing the foregoing influence and the other denying any influence outright. However, these two attitudes – in spite of having some adherents – were gradually moderated. So the issue of the influence of Iranian religion on Jewish tradition is unquestionable. Saviourism is particularly one of the common points between Zoroastrianism and Abrahamic religions, thus the probability of one being influenced by others. این نوشتار نگاهی اجمالی به مسئلة تأثیر فرهنگ ایرانی و سنت زرتشی بر فرهنگ و سنت اسرائیلی با تأکید بر مسئلة نجات و منجی‌باوری است. در آغاز راه مطالعات تطبیقی ادیان،‌ دو گرایش افراطی و تفریطی در تاکید بیش از اندازه بر این تأثیر از یک سو و نفی هر نوع تأثیر از دیگر سو شکل گرفتند. به تدریج این دو گرایش گرچه همچنان پیروانی برای خود دارند، به تعادل گراییدند و اکنون اصل مسئلة تأثیر دین ایرانی بر سنت اسرائیلی مورد انکار نیست. به ویژه موضوع منجی‌باوری از جمله نقاط مشترک میان آیین زرتشتی و ادیان ابراهیمی است و احتمال تأثیر و تأثر در اینجا توسط دانشمندان بسیاری مطرح شده است.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1193_9a3d458322d70046f63dfd8b0153ece4.pdf

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت) 2228-6578 3 1 2005 04 21 Different Types of Causation انواع مختلف علیت 207 232 1194 10.30497/prr.2012.1194 FA مسعود صادقی (مترجم) جی. اچ. ار. پارکینسون (نویسنده) استادیار گروه عرفان اسلامی پژوهشکده امام خمینی (ره)، تهران، ایران Journal Article 2012 12 16 Referriing to causation and raising the question whether a single meaning is intended by the term "cause" in its various usages, Parkinson deals in the present article with the context, background, and the way of raising "Four Causes" of Aristotle. He also refers to the development occurred in understanding this issue due to the translation of Greek texts into Latin. Further, he surveys various usages of the term "cause" as Hume states, and examines the latter three criteria for the recognition of the relation of cause and effect. Thus he refers to two significant differences between Hume and J.S. Mill, s explanations. Finally, he surveys Collingwood, s view on three different meanings of "cause" in detail, and compares the historical cause of Collingwood with the final cause of Aristotle, thus mentioning teleological explanation and distinguishing the two types of internal and external teleology. At the end, he examines the views of Russel, Davidson, Taylor, Bennett, and Woodfield, and comes to the conclusion that presentation of teleological explanations requires not only recognizing the effect of a cause, but establishing the goodness of the effect from a particular perspective. Therefore, the type of explanation involves both causal and value indices. در این جستار پارکینسون با اشاره به رابطة علیت و تبیین و طرح این پرسش که آیا از اصطلاح«علت» در کاربردهای مختلف آن معنای واحدی اراده می‌شود یا نه،به بافت و زمینه و شیوة طرح علل چهارگانه نزد ارسطو می‌پردازد وبه تحولی که در فهم این بحث در اثر ترجمه‌های یونانی به لاتینی اتفاق افتاده است،اشاره می‌کند؛سپس به منظور بررسی شیوه‌های کاربرد واژة «علت» به بیان هیوم از این مفهوم و سه ملاک وی برای تشخیص رابطة علّی و معلولی توجه می‌کند و دو تفاوت عمدة بیان هیوم و جان استوارت میل را برمی‌شمارد. آنگاه دیدگاه کالینگوود در باب سه معنای مختلف علت به تفصیل بررسی می‌کند وبا مقایسة علت تاریخی کالینگوود با علت غایی ارسطو، از تبیین غایت‌شناختی سخن به میان می‌آورد و دو نوع غایت‌شناسی درونی و بیرونی را از هم متمایز می‌سازد وآرایراسل، دیویدسن، تایلر، بنت و وودفیلد را بررسی می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که به منظور ارائةتبیینهای غایت‌شناختی باید افزون بر شناسایی معلول یک علت، از دیدگاهی خاص حکم به خیر بودن آن معلول کرد؛بنابراین،نوع تبیین مستلزم هم مؤلفه‌ای علّی است و هم مؤلفه‌ای ارزشی.

https://prrj.isu.ac.ir/article_1194_a42a596fc71e17828440030074d15e74.pdf